มนุษย์กับความเหงา

 

ความเหงาเป็นของอยู่คู่กับมนุษย์มาเนินนาน จนบางครั้งเราก็ไม่รู้ว่าความเหงาสำหรับตัวเรานั้นเป็นเช่นไร เพื่อนๆเคยนิยามความเหงาของตนเองหรือไม่ วันนี้เราจะลองทบทวนว่าความเหงาของเรานั้นหมายความว่าอะไรกันแน่

หลายคนคงอาจนิยามความหงาไว้สั้นๆว่า ความเหงาคือการโดดเดี่ยว หรือไม่ก็การแยกตัว หรือบ้างครั้งก็อาจหมายถึงความสันโดษ เรามาดูความหมายที่ Oxford Dictionary เรามาดูความหมายที่ทางพจนานุกรมให้ความหมายกันไว้ก่อนดีกว่า

1) Alone หรือ โดดเดี่ยว ถูกแปลไว้ว่า without any other people

2) Isolation หรือ การแยกตัว มีความหมายดังนี้ to separate somebody/something physically or socially from other people or things

3) Solitude มีนิยามว่า  state of being alone, especially when you find this pleasant

ทั้งสามคำนี้ Alone Isolation หรือ Solitude ก็ไม่สามารถอธิบายความเหงาได้ตรงๆ สันโดษ คือ ความสุขที่เกิดจากการปลีกวิเวก ซึ่งไม่ใช่ความเหงา เพราะเราจะต้องมีอารมณ์เชิงลบ หรือ การแยกตัว ก็ดูจะให้ความสำคัญกับความหมายเชิงวัตถุมากกว่าจะเป็นอารมณ์เสียอีก หรือ โดดเดี่ยว แปลได้ว่า การมีหนึ่งเดี่ยว ปราศจากผู้อื่น ซึ่งไม่อาจอธิบายความเหงาได้ดีเท่าไหร่หนัก เพราะการอยู่ท่ามกลางผู้คนมากมาย สำหรับบางคนก็อาจรู้สึกเหงาอยู่

จะเห็นได้ว่า ความสันโดษไม่ใช่ความเหงา และสองคำต่อมาคือ โดดเดี่ยว การแยกตัว ก็ไม่ใช่สิ่งที่จะอธิบายความเหงาได้ แต่อาจกล่าวได้ว่าทั้งคู่อาจเป็นสารตั้งต้นสำหรับทำให้เกิดความเหงา

แล้วความเหงาแท้จริงคืออะไรกันแน่ล่ะ?

จากการค้นหา มีผู้เสนอว่า ความเหงา คือ ความรู้สึกเศร้าที่มากับการคิดเห็นความโดดเดี่ยว สามารถแปลได้ได้ว่า ความเหงา เป็นความรู้สึก รู้สึกอย่างไร รู้สึกเศร้า เศร้าอะไร เศร้าจากการคิดว่าตนเองนั้นโดดเดี่ยว แล้วเราสามารถโดดเดี่ยวจากอะไรได้บ้างล่ะ มาตรวจสอบกันดีกว่า

1) ความเหงาธรรมดา หรือ Ordinary loneliness หมายถึง การสูญเสียสิ่งที่ชอบหรือไม่ชอบ อันมีนัยสำคัญต่อผู้รู้สึก เช่น การสูญเสียคนรัก อันทำให้เกิดความเหงา จากการคุ้นชินที่ปกติเคยมีความสัมพันธ์แบบคนรักมานาน

2) ความเหงาเชิงปฏิสัมพันธ์ หรือ Interactional loneliness หมายถึง การไม่มีปฏิสัมพันธ์กับบุคคลหรือที่ไม่ใช่บุคคล  เช่น การไปงานสัมมนาแห่งหนึ่ง แต่บุคคลนั้นไม่มีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น ผู้อื่นไม่สนใจที่จะคุยหรือหารือด้วย

3) ความเหงาเชิงความสัมพันธ์ หรือ Relational loneliness หมายถึง  การไม่มีความสัมพันธ์กับบุคคลหรือที่ไม่ใช่บุคคล เช่น การไปสถานที่ต่างบ้านต่างเมือง ทำให้ไม่รู้จักใคร ขาดการสร้างความสัมพันธ์กับผู้อื่นด้วยเชื้อชาติ หรือผิวสี หรืออะไรก็ตามแต่ จึงเกิดความเหงาหรืออาจเรียกได้ว่า Homesick

ปฏิสัมพันธ์ คือ การกระทำใดการกระทำหนึ่ง เช่น การพูด โดยสิ่งที่เรากระทำด้วยไม่จำเป็นต้องมีความสัมพันธ์ Interact

สัมพันธ์ คือ การระบุถึงความสัมพันธ์ว่าเป็นอะไร กับใครหรือสิ่งใด Relate

4) ความเหงาเชิงการดำรงอยู่ที่แยกจากกัน หรือ Loneliness of separate exitance หมายถึง การตระหนักว่าไม่มีใครจะสามารถอยู่กับเราได้กับเราไปตลอด เกิดความไม่อบอุ่นใจ ไม่สบายใจ ไม่มีผู้ใดจะสามารถมาเข้าใจความรู้สึกของตนได้หรือสามารถที่จะแบ่งปันความรู้สึกนี้ได้

5) ความเหงาเชิงการมีความแตกต่าง หรือ Loneliness of being difference หมายถึง การตระหนักนั้นว่าตนมีสิ่งใดสิ่งหนึ่งเหมือน หรือร่วมกับผู้อื่น เช่น ความคิด วัตถุ เป็นต้น นำไปสู่ความแปลกแยก จึงไม่สามารถรู้สึกผูกพันหรือสนิทชิดเชื้อ หรือไว้วางใจใครได้

6) ความเหงาเชิงการดำรงอยู่ หรือ Exitance loneliness หมายถึง การตระหนักความหมายของการดำรงอยู่ แต่กลับพบความว่างเปล่า ไร้ความหมายในจักรวาล ไม่มีสิ่งใดเพลิดเพลินที่ทำให้สุขใจได้ ประเภทนี้อาจคล้ายกับหลักคิดของพระพุทธศาสนา ซึ่งคือการไม่มีตัว ไม่มีตน ทุกสิ่งทุกอย่างต่างไร้แก่นสาร แต่ความเหงานี้กลับบอกถึงการมีตัวตนของเราเพียงลำพัง มีอัตตา แต่รอบตัวไม่มีสิ่งที่มีความหมาย รวมถึงตัวเองด้วยเช่นกัน

เป็นอย่างไรกันบ้าง ความเหงาทั้ง 6 ประเภทนี้ทุกคนสามารถจัดตำแหน่งหนทางให้ความเหงาของตนเองได้หรือไม่ว่าจัดอยู่ในประเภทใด ถ้าจัดได้แล้ว แปลว่าเรารู้แล้วล่ะว่าเรามีความรู้สึกเหงา ดังนั้นก็ควรหาความสุขในชีวิตให้ตัวเอง

แต่บางคนก็อาจตอบไม่ได้ว่าความสุขของตนเองคืออะไร เป็นสิ่งที่ตอบได้ยากยิ่ง เพราะความสุขเป็นเรื่องของปัจเจกบุคคล ไม่สามารถนำมาสรุปแบบม้วนเดียว เฉกเช่นเดียวกับความเหงาที่ไม่อาจตอบได้แบบเหมารวม ต้องเป็นรายบุคคล ต่างคนต่างมีความสุข ความเหงา ต่างกัน

ดังนั้นผู้เขียนขอแนะนำว่าถ้ารู้สึกเหงา แล้วยังไม่รู้ว่าความสุขของตนเองคืออะไร ให้ออกไปเดินตามสวนสาธารณะ หรือสนามกีฬา หรือตามท้องทุ่งไร่นา แม้จะไม่ได้ว่าคำตอบว่าความสุขคืออะไร แต่แน่นอนว่ามีบางอย่างเปลี่ยนไปแล้วสำหรับความคิดคุณ

นั่นคือการที่คุณริเริ่มการหาความหมายของชีวิตคุณเอง

สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ที่ สู่ทฤษฎีความเหงาที่อิงตัวตน(วสันต์ ลิมป์เฉลิม)